Je hebt dat glaasje vast al eens in je handen gehad bij de Turkse bakker of op de markt: klein, tulpvormig, dieprood en veel te heet om beet te pakken. Thuis lukt het net niet, en dan komen de vragen. Welk blad moet je hebben, heb je die dubbele theepot nodig, en zijn die glaasjes meer dan een souvenir.
Wij pakken en verzenden thee vanuit Turkije, dus we hebben er niets aan om je iets aan te praten. Waar iets de moeite waard is, zeggen we dat. Waar het dat niet is, zeggen we dat ook. Twee dingen op deze pagina verkopen we zelf niet, en dat staat er gewoon bij.
Waarom Turkse thee anders smaakt
Bijna alle Turkse thee komt uit één provincie: Rize, aan de oostkant van de Zwarte Zee. Steile heuvels, regen die maar doorgaat en zeelucht die het blad vochtig houdt. Er wordt daar pas sinds eind jaren dertig serieus geplant, waardoor dit een van de jongste grote theegebieden ter wereld is.
Dat klimaat doet twee dingen. Het blad wordt meerdere keren per seizoen geoogst, en het wordt verwerkt zonder het rokerige of moutige karakter dat je uit Assam of Keemun kent. Wat overblijft is een schone, stevige zwarte thee die lang kan trekken zonder bitter te worden en die klopt zonder melk. Voor wie hier vooral zakjes en aroma's kent, is dat het grootste verschil: geen bergamot, geen vanille, alleen blad en water.
Dan de methode. Thee gaat in een çaydanlık, twee potten op elkaar. In de onderste kookt water, in de bovenste trekt een sterk concentraat. Je schenkt eerst het concentraat in het glas en vult aan met heet water uit de onderpot. Zo zet je één keer en drinkt iedereen aan tafel de sterkte die hij zelf wil. De kleur waar het om gaat heeft zelfs een naam: tavşan kanı, hazenbloed. Helder, diep en rood, nooit troebel.
Nog iets wat hier wel uitmaakt: het water. Kraanwater is in grote delen van Nederland kalkrijk, en kalk legt een matte film op het glas waar je juist door heen wilt kijken. Zet je de thee met gefilterd water, dan zie je het verschil eerder dan dat je het smaakt. Wie dat te veel werk vindt, laat het gewoon en kijkt naar de smaak.
De drie bladsoorten naast elkaar
De tijden hieronder gaan uit van een volle çaydanlık met concentraat, niet van één kopje.
| Bladsoort | Hoe het eruitziet | Trektijd | In het glas | Waarvoor |
|---|---|---|---|---|
| Fijn gebroken blad | Donker, bijna poederachtig | 8-10 min | Dieprood, heel snel | Sterke glazen voor elke dag |
| Gebroken blad | Korte gedraaide stukjes | 10-12 min | Helder amberrood | De veilige standaard |
| Eerste oogst (filiz) | Lange gekrulde blaadjes, lichter | 12-15 min | Helder, lichter rood | Lange middagen |
| Rize groen | Platte groene naaldjes | 2-3 min op 80 C | Bleek goud | Middagen zonder de klap |
Ken je thee alleen uit een zakje, begin dan één rij hoger dan je denkt dat je hoort. Gebroken blad is het eerlijke midden en het is ook wat er in de meeste Turkse keukens in de bus zit.
Wat er als bladsoort op de zak staat, zegt meer dan de merknaam. Een fijn gebroken thee uit een goede oogst verslaat heelblad uit een slechte oogst, en in Turkse huishoudens gaat er elke dag gebroken blad in de pot, niet het dure spul.
Eén ding over de groene thee uit hetzelfde gebied: dat is dezelfde plant, anders geplukt en anders verwerkt. Die wil water van ongeveer 80 C en twee tot drie minuten, dus niet de lange trektijden uit de tabel hierboven.
Wat er in een Turkse thee set zit, en wat niet
Zoek op "Turkse thee set" en je krijgt twee totaal verschillende producten. Het ene is glaswerk: tulpvormige glaasjes met schoteltjes, meestal zes van elk, soms met gouden rand. Het andere is de çaydanlık, de dubbele metalen theepot. In Turkije liggen die los van elkaar in de winkel en ze doen ook verschillend werk.
Dus even duidelijk over dat tweede: de dubbele theepot en de elektrische theezetter verkopen wij niet. Ze zijn zwaar, ze worden in honderd verschillende uitvoeringen gemaakt en verzenden vanuit Turkije kost meer dan de pot zelf. Wil je er een, koop hem dan hier: bij een Turkse supermarkt in de buurt of bij een huishoudzaak. Dat is geen bescheidenheid, dat is rekenwerk.
Het glaswerk is wel het deel dat de reis waard is. Zoek je een Turkse thee glazen set, dan is dat precies het onderdeel dat je uit Turkije laat komen. De vorm is geen versiering: de smalle taille houdt je vingers van het hete deel af, de wijde rand koelt de eerste slok en het heldere glas is hoe je de kleur beoordeelt voordat je drinkt. Ze zijn dun, licht en kosten vrijwel niets om te versturen.
Heb je geen çaydanlık, dan werkt dit ook. Zet een sterk concentraat in een gewone theepot, houd de waterkoker ernaast en meng in het glas. Twee potten zijn gemak, geen voorwaarde. Niemand aan tafel smaakt het verschil.
Wat je als eerste koopt
Vijf dingen die wij in een eerste bestelling zouden doen, van de goedkoopste nuttige naar boven.
Bestel je één keer en wil je de kortste weg naar een goed glas: de meithee en een set glazen. Al het andere hoort bij een tweede bestelling.
Bewaren zodat het naar Rize blijft smaken
Zwarte thee bederft niet, hij verschaalt. Lucht, licht en keukenstoom halen de scherpte eruit, meestal binnen vier of vijf maanden na het openen van de zak.
Bewaar het in een dichte, niet-doorzichtige bus en niet boven de kookplaat. Koop hoeveelheden die je in een seizoen opmaakt in plaats van meteen een kilo, want een halfvolle zak in de voorraadkast verliest sneller dan je hem leegdrinkt. Zet de bus ook niet naast koffie of specerijen: theeblad neemt over wat ernaast staat. Smaakt een glas ineens vlak en ziet het mat uit in plaats van helder, dan is de thee moe en niet het water.
Vragen die we vaak krijgen
Wat zit er in Turkse thee?
Zwarte theeblaadjes uit Rize, en niets anders. Geen aroma, geen toevoegingen, geen specerijen. Wat je in Nederlandse supermarkten als "Turkse thee" ziet staan, is vaak een zakje zwarte thee met appelaroma, en dat is een ander product.
Hoe zet je Turkse thee?
Sterk concentraat in de bovenpot, kokend water in de onderpot, tien tot twaalf minuten trekken. Daarna giet je in het glas ongeveer een derde concentraat en twee derde heet water. Vanaf daar stuur je zelf bij.
Heb je een çaydanlık nodig?
Nee. Wij verkopen hem niet en je hebt hem ook niet nodig. Een gewone theepot voor het concentraat en een waterkoker ernaast doen precies hetzelfde werk.
Wat is de bekendste Turkse thee?
Zwarte thee uit Rize, in Turkije gewoon çay. Buiten Turkije is appelthee bekender, maar daar zit geen theeblad in. Twee verschillende dingen met bijna dezelfde naam.
Welke Turkse thee koop je het beste als eerste?
Gebroken blad van de eerste oogst. Dat is de soort die Turkse huishoudens dagelijks drinken, hij vergeeft een lange trektijd en hij kost een fractie van de heelbladthee. Stap pas op als je weet dat je een lichter glas wilt.
Waar kan ik Turkse theeglazen kopen?
Bij ons, in sets van zes met schoteltjes, verzonden uit Turkije. Ze zijn dun en licht, dus ze reizen veel beter dan de metalen potten.
Hoe zeg je thee in het Turks?
Thee is çay, en je zegt het als "tsjai". Het woord lijkt op het Indiase chai, maar de drank niet: Turkse çay is pure zwarte thee, zonder melk en zonder specerijen. Vraag je in Turkije om chai, dan krijg je gewoon een glas zwarte thee.
Is Turkse thee gezond?
Wij verkopen eten, geen gezondheidsadvies, dus daar doen we geen uitspraken over. Wat we wel kunnen vertellen is wat er in de zak zit: zwarte theeblaadjes uit Rize en verder niets. Er zit cafeïne in, zoals in alle zwarte thee, en hoeveel hangt af van je trektijd en van hoeveel concentraat je in het glas doet.
Koop je één ding van deze pagina, maak het dan de meithee met een set glazen. Die combinatie is de hele Turkse theecultuur voor ongeveer de prijs van een rondje koffie op een terras.
Liever de zoete variant? Ons recept voor Turkse appelthee kost drie minuten en gebruikt dezelfde glazen.
